جایگاه مریم در کلیسای کاتولیک- بخش سوم


mary-2     تکریم یا پرستش؟

 اگر تا به حال به کلیسای اورتودکس و یا کاتولیک داخل شده باشید، حتمی به نقاشی های باشکوهی که بر دیوارهای سالن نقش بسته و یا به تابلوهایی که در آن به نمایش گذارده شده اند، توجه نموده اید. شخصی که شاید پس از مسیح، بیش از هر فرد دیگری به تصویر کشیده شده، کسی نیست جز بانویی که در خصوص وی این نوشتار نگاشته شده است؛ مریم مادر عیسی.

چگونه است که ارج و رفعت این شخص در ستایشگاه های این فرقه ها به چنین حد والائی رسیده است؟ این پرسشی است که در صفحات پیشین در تلاش پاسخگویی به آن بودم، و اما اکنون پرسشی نو به میان می آید. آیا کاتولیک ها مریم را می پرستند؟

کلیسای پروتستان، کلیسای کاتولیک را بخاطر تکریم مریم سرزنش کرده و آنها را متهم به پرستش انسان و بت پرستی می سازند و کلیسای کاتولیک در پاسخ، اصلاح گران را بخاطر چنین اتهامی مؤاخذه کرده، می گویند که چنین برخوردی محصول کژ فهمی ایشان است. بنظر می رسد که کلیسای کاتولیک تلاش فراوانی می کند تا به معترضان نشان دهد، که ستایش مریم، جلال و اکرام را از خدا نربوده و حرمت وی(مریم) هر چند والاتر از ستایش فرشتگان و قدیسان است، اما در قیاس با آن قدوس، ناچیز می باشد. با این وجود اینگونه می نماید که علی رغم این تعاریف، ستایش مریم در مقام پرستش، از طریقی دیگر وارد آموزه های جزمی کلیسا گشته است.

در همین راستا کلیسای کاتولیک برآن شد تا واژگانی را در جهت تمایز خدا و مریم، در مورد اکرام و ستایش ایشان، تخصیص دهد. واژه Latria  به پرستش و ستایشی اطلاق می شود که تنها شایسته خداست، ستایشی که قدیسان و مریم سزاوار آن نیستند. واژه Dulia  برای حرمت به قدیسان استعمال می گردد. اما مریم سزاوار  تکریم و حرمتی بالاتر است که از احترام مقدسان پیشی می گیرد و این طاعت را  Hyper-Dulia  می خوانند. اما پرسش ما این است که آیا تفاوتی بین Hyper-dulia  و Latria وجود دارد و یا این تنها تمایزی بدون اختلاف است؟

دکتر وایت، می گوید که ریشه واژگان، Latria  و Dulia ، هر دو یونانی بوده و در کتاب مقدس استعمال گشته اند. واژگانی که ارتباط نزدیکی به هم دارند. در حقیقت این واژگان بطور مترادف به مفهوم «پرستش و خدمت» خدا در کتاب مقدس بکار گرفته شده است. و اگر کاربرد این واژه ها را در عهد عتیق بررسی نماییم، متوجه خواهیم شد که اینها دو ترجمه از یک واژه مشخص عبری می باشند. واژه ای که در کتاب خروج 20: 5 استفاده شده است.

نزد آنها سجده‌ مكن‌، و آنها را عبادت‌ منما، زیرا من‌ كه‌ یهوه‌، خدای‌ تو می‌باشم‌، خدای‌ غیور هستم‌، كه‌ انتقام‌ گناه‌ پدران‌ را از پسران‌ تا پشت‌ سوم‌ و چهارم‌ از آنانی‌ كه‌ مرا دشمن‌ دارند می‌گیرم‌. (خروج 20: 5)

هنگامی که اختصاص واژگان گوناگون برای حرمت و ستایش قدیسان و مریم با محک کتاب مقدس سنجیده می شود، ریشه بت پرستی و شرک را در آنها می توان یافت. شاید برخورد کلیسای پروتستان با چنین پرستشی خشن و ناملایم برداشت شود، اما اگر حقیقت خدا را (کلام خدا) دوست داشته، پیروی می کنیم، بالاجبار باید آنچه را بگوییم که خدا می فرماید.[1]

پاپ پایوس دوازدهم در خصوص مریم می گوید:

«یقینأ مریم شایسته دریافت حرمت، قدرت و جلال است. او چنان برکت یافته، که با تثلیث متحد گشته است… ملکوت وی، به وسعت و بزرگی ملکوت پسرش و پادشاهی خداست…. ملکوت مریم، با ملکوت خدا یکسان است.»[2]

گمان نمی کنم خواننده پس از قرائت گفته های پاپ پایوس دوازدهم، مفهوم دیگری را از بیانات ایشان، جزء ستایش او (مریم) در حد خدای متعال استخراج نماید. اروین لوتزر، پرسش خوش باورانه ای را مطرح می کند. او می گوید که، بیانات پاپ پایوس دوازدهم در سال 1946 اعلام شد، اما در شورای واتیکان دوم، تلاشهای بسیاری انجام گشت تا کلیساهای کاتولیک و پروتستان را به هم نزدیکتر سازد و دیوار جدایی ها برداشته شده، شقاق ژرف نهضت اصلاحات ترمیم گردد. گویا کلیسای کاتولیک خود در تلاش ارائه اصلاحات به ساختار مشوش خداشناسی خویش بوده است. آیا این شورا، در صدد حذف و یا تغییر این آموزه بوده و تمایلی بر تجدید نظر این باورها داشته است؟ پرسش دیگری که لوتزر مطرح می کند این است. که آیا این  نوع ستایش مریم، چیزی از کلام خدا می کاهد و یا سنت قدیمی و بی زیانی است که باور و تعلیم آن خطرناک نیست؟[3]

پاپ جان بیست و سوم ،در نخستین روز شورای واتیکان دوم، در  یازدهم اکتبر سال 1962 بیانات خود را با «شگون و حسن توجه مریم مقدس» شروع کرده و اظهارات خود را با دعا به درگاه وی به اختتام رساند. پاپ فرنسیس نیز در چهارم می سال 2013، پس از دعا به حضور مریم، فرمود که «مریم با سلامتی بخشیدن به ایمان داران، به ایشان کمک می کند تا در ایمان خود رشد کنند[4] نه تنها آهنگ تعالیم کلیسای کاتولیک در خصوص مریم، کم صدا نگشته بلکه این کلیسا همچنان نقش مریم را در نجات بشریت محفوظ نگاه داشته است. هرچند کلیسای کاتولیک با نوشته های بسیاری در تلاش است تا از مقام منحصر بفرد عیسی مسیح محافظت نماید، اما وجود تعالیمی که ستایش مریم را اینگونه جایز می شمارد، از این حراست وا می ماند. در نتیجه، ترفیع و ستایش مریم به جایگاهی که انسان را شایسته نیست، در سراسر کتب نویسندگان کاتولیک نیز یافت می شود، نوشته هایی که کلیسای کاتولیک هرگز سرزنش نکرده و نویسندگانی که هیچگاه از طرف مقامات، از کلیسا رانده نمی شوند. گمان نمی کنم در گفتن این مطلب خطا کرده باشم اگر بگویم، که کوتاهی کلیسای کاتولیک در مواخذه چنین اظهاراتی از طرف نویسندگان این کلیسا، خود تاییدی است بر رفعت مریم، باوری که بنظر می رسد کلیسای کاتولیک و پاپها علاقه زیادی به ترویج آن دارند.

دکتر جیمز وایت در کتاب خود، «مریم، فدیه دهنده ای دیگر» به یکی از این منابع اشاره می کند.  آلفونسوس لیگوری، که از طرف کلیسای کاتولیک به عنوان یکی از قدیسین شناخته شده است، قدسیی که به گفته مقامات کلیسا، مستقیما و بدون ورود به برزخ، به آسمان داخل گشته، قدیسی که به «دکتر کلیسا» خوانده شده (لقبی که کلیسای کاتولیک به افرادی می دهد که این کلیسا را در عرصه هایی راهنما بوده اند) کتابی به نام، «جلال مریم» نگاشته است. این کتاب که بیشتر از 800 بار ویرایش و به زبانهای گوناگون برگردانده شده، هیچگاه به عنوان بدعت و حاوی تعالیم نادرست معرفی نگشت. چنین توجه خاصی به این کتاب، خود نشانه پذیرش و تایید باورهای درج شده توسط نویسنده آن می باشد. او در این کتاب می گوید:

«این اراده خدا است تا تمامی فیض بدستان مریم به ما برسد…منظور این است که فراوانی فیض در مسیح بود، سری که از آن، این فیض جاری می شود، سری که او منشاء است و مریم، به مثابه گردنی است که از طریق وی، فیض جاری می گردد… تمامی فیض توسط مریم توزیع می گردد، و کسانی که نجات می یابند، بواسطه این مادر الهی رستگار می شوند، و این از طریق وعظ به مریم، و جلب اعتماد مردم به شفاعت او انجام می پذیرد»

جیمز وایت، اشاره می کند، که خواننده پس از مطالعه القاب و کاره هایی که به مریم منتصب گشته است، تنها به یاد یک شخصیت می افتد، و آن کسی نیست جز، نجات دهنده ما عیسی مسیح.[5]

تنها پس از مطالعه دقیق آموزه های پیرامون مریم، و القاب و اسامی که به این بانو بخشیده شده است، ژرفای فاجعه و خسران بی حد این باور آشکار می گردد، تنها آن زمان است که تکریم صادقانه ای که این کلیسا ادعای آموزش آن را می کند، پوششی بیش، جهت پنهان کردن پرستش مریم و مخدوش کردن شخصیت نجات دهنده و استاد و سرور مان، عیسی مسیح نمی نماید. این کلیسا او (مریم) را «ملکه رحمت» و خداوند و نجات دهنده مان عیسی را که در محبت عظیم خود، جان خویش را برای ما بخشید، «پادشاه عدالت» می نامد. هرچند این مقام برخاسته از کتاب مقدس، زیبا و پرجلال است،(پادشاه عدالت بودن عیسی مسیح) اما، تنها آن زمان معنا و مفهوم الهی، از آن ربوده می گردد که مریم، ملکه رحمتی  معرفی می شود که در نقش بازدارنده خشم الهی،  که قرار است از طریق مسیح بر سر گناهکاران ریخته شود، وارد صحنه می گردد. چهره ای از نجات دهنده عالم که در صفحات کتاب مقدس، غایب است. بنظر می رسد که عیسی مسیح، داوری خشن، پادشاهی بی رحم بر اسب خود برای کشتار می تازد و مریم، ملکه رحمت برای نجات گناهکار میانجی می شود. آلفونسوس قدیس ادامه می دهد:

«هنگامی که مریم مبارک، به کلمه جاودانه حامله شده او را به دنیا آورد، نیمی از ملکوت خدا را تحصیل کرد، بنابراین او ملکه رحمت و عیسی مسیح پادشاه عدالت می باشد…پدر سرمدی، مقام داور و دادگیر را به پسر داد و مقام رحمت بخشیدن و رفع واجبات را به مادر داد.»[6]

نوشته هایی نظیر این به دادخواهی مسیح و به رحمت بخشیدن مریم رنگ بیشتری می دهد. مارتین لوتر پیش از 1516 میلادی، بجهت ترسی که کلیسای کاتولیک در او نهاده بود اعتقاد داشت که مریم در مقام شفیعه قرار دارد، و از مسیح چهره ای غیرکتاب مقدسی در ذهن داشت، مسیحی که داوری سنگدل است و همه مردم را بی رحمانه داوری می کند.[7]

کارل کیتینگ در این راستا می گوید:

«او بین خدا و انسان واسطه است، او شفیعه تمامی فیض است، زیرا که او برای ما در آسمان شفاعت می کند. این بدان مفهوم است که هیچ فیضی بدون شفاعت وی بخشیده نمی شود.»[8]

و اما پاپها در این مورد چه می گویند؟

«هر فیضی که به انسان بخشیده شده است، در مقام، به سه رتبه است؛ از طریق خدا به مسیح منتقل گشته، از مسیح به باکره انتقال یافته، و از باکره به ما نازل می گردد»[9]

اما از کلام خدا می آموزیم:

«زیرا خدا واحد است و در میان خدا و انسان یک متوسّطی است، یعنی انسانی که مسیح عیسی باشد»  (اول تیموتاوس 2: 5)

خدا را شکر، که محک و میزان سنجشی به ما بخشیده شده است تا برگزیدگان خداوند با باد هر تعلیمی مشوش نگشته، ایمان خود را بر اساس واهی و خیالات دل انسان گناهکار نگذارند. چه زیبا است گفته کالوین که فرمود: «دل انسان کارگاه بت سازی است» انسان از هر فرصتی استفاده می کند تا جلال خدا را برای خود برباید:

زیرا هر چند خدا را شناختند، ولی او را چون خدا تمجید و شکر نکردند بلکه در خیالات خود باطل گردیده، دل بی‌فهم ایشان تاریک گشت.  ادّعای حکمت می‌کردند و احمق گردیدند و جلال خدای غیرفانی را به شبیه صورت انسان فانی و طیور و بهایم و حشرات تبدیل نمودند.  (رومیان 1: 21- 23)

کلیسای کاتولیک و سخنگویان این مجموعه، نه تنها مریم را شفیعه[10] و مجرای فیض خدا به دنیای گناهکار می نامند، باکره ای که از طریق وی و تنها از طریق او است که رستگاری امکان پذیر است، بلکه او را همکار در فدیه بشر با نجات دهنده عالم نیز معرفی می کنند.[11] هر چند که وی را در یک طراز و طبقه با مسیح در این نقش خجسته و الهی نمی دانند اما او را همکار «با» و «در کنار» عیسی می خوانند.

بزرگترین موضوعی که در مبحث مریم و ستایش او مطرح است، کفایت مسیح می باشد. در حقیقت، مشکل اساسی کلیسای کاتولیک از ابتدا نیز همین بوده است. آموزه کتاب مقدس، آموزه پارسا شمرده شدگی و حتی در این خصوص، یعنی آموزه مریم، تماما پیرامون مبحث کفایت مسیح، مطرح می شوند. آیا مسیح، خود را برای گناهان بشر داد و یا مریم، مادر او، مسیح را برای گناهان مردم، به دنیا بخشید؟ آیا او خود(مسیح) به تنهایی فدیه بشر را تهیه کرد و یا فدیه مسیح، منوط بر همکاری مادرش بود؟ کلیسای پروتستان معتقد است که مسیح به تنهایی پارسایی ما است  و او نیازی به کمک و همکاری کسی ندارد.[12]

در واقع این آموزه که مریم در رنجهای عیسی شریک بوده و به نوعی منحصر به فرد در فدیه بشر با مسیح همکاری داشته است، خود بستری برای معرفی وی در مقام شفیعه و وکیل قوم خدا گشته است. آموزه ای که مدافعان آن معتقدند، رازی است که خدا برای کلیسای خود کشف نموده است. آموزه ای که کلیسای پروتستان، هیچ بنیادی برای آن در کتاب مقدس که کشف حقیقی خداست، نمی یابد.

انفصال این آموزه از کلام خدا، نه تنها گزینه خیال پردازی را به باورمندان این تعلیم بخشیده ، بلکه توهمات جز لزومات پایداری این آموزه بی اساس گشته است، تا به حدی که «مریم، همسر روح» خوانده می شود. همانطور که روم، این بانو را شریک عیسی در هر مقام وی معرفی می کند، این تشویش تا به حد ارتباط وی با روح القدس نیز پیش می رود.

» روح القدس به مریم، همسر وفادار خود، هدیه های توصیف ناپذیرش را بخشیده و وی را برگزیده تا به هر که مایل است و هر گاه که می طلبد، تمام فیض و هدایای خود را ، توزیع نماید. روح القدس به هیچ انسانی بجز از طریق وساطت دستان آن باکره، هدایای آسمانی نمی بخشد. خدا چنین اراده کرده است تا همه چیزها را از طریق و به وساطت مریم دریافت نماییم.[13]

آنچه در سطور فوق نقل قول گشت، منبعی است که پاپ خواندن آن را به کاتولیکهای جهان تجویز می کند.

مباحث و نکاتی که در پیرامون مریم و جایگاه او در کلیسای کاتولیک وجود دارد، بیشتر از آنچه که در این نوشتار درج شده است می باشد، اما قصد من در این صفحات، بررسی جامع این آموزه و تاثیرات تعلیمی آن بر سایر باورها نبوده و به همین جهت به معاینه این آموزه در اینجا خاتمه داده، مایل هستم با کلامی تشویق آمیز و توصیه ای برادرانه این گفتگو را به پایان رسانم.

شاید خواننده پس از مطالعه نقد موضع کلیسای کاتولیک و اورتودکس، باور پروتستانیزم را در مورد این بانو جویا شود. پروتستانها در مورد مریم، مادر عیسی چه می اندیشند؟

پیش از هر چیز باید فروتن گشته، اعتراف کرد که اصلاح گران در واکنشی که به تعالیم نادرست کلیسای کاتولیک داشتند، در برخی موارد حساسیت زیادی از خود نشان داده، با بی میلی به تکریم مریم نزدیک گشتند. شاید خاستگاه عدم تمایل ایشان، از هراس بازگشت کلیسا به بت پرستی و ستایش انسان به جای خالق بود.

اما در هر صورت اعتقادنامه وست مینیستر تنها در بخش کوتاهی به مریم اشاره کرده، و در این خصوص سکوت اختیار می کند.

پسر خدا، که اقنوم دوّم در تثليث اقدس است، چون خداي حقيقي و سرمدي و با پذر هم ذات و مساوي مي باشد، وقتي زمان بکمال رسيد طبيعت انسان را به همة صفات اصلي و ضعف معمولي آن بر خود گرفت ولي بدون گناه بود و بوسيلة قدرت روح القدس در رحم مريم باکره قرار گرفت و از او متولّد گرديد بنحويکه دو جنبة کاملاٌ کامل و متمايز يعني جنبة الهي و جنبة انساني بطور جدا نشدني در يک شخص جمع شد و آنهم بدون تبديل يا آميختگي و اغتشاش.  آن شخص، خداي حقيقي و انسان حقيقي و در عين حال مسيح واحد مي باشد که يگانه واسطة ميان خدا و انسان است.[14]

کلام خدا فدیه داده شدگان را مقدسین می خواند، لقبی که نه تنها شایسته مریم، بلکه برازنده تمام برگزیدگان خداوند است. برازنده ما است، نه با این خاطر که عادلانه زیست کرده، لایق آن می باشیم، بلکه تنها محض فیض و بجهت کار فداکارانه عیسی مسیح که گناهان ما را بخشیده و ما را تقدیس نمود. اصلاح گرایان برای اجتناب از تغییر تعالیم کتاب مقدس و تحریف آموزه های آشکار کلام و همینطور دوری جستن از گرایشهای نادرست پرستشی که نشآت گرفته از سرشت سقوط کرده انسانی است، همواره «یگانه های»[15] نهضت اصلاحات را به خود یادآور می گردند. تنها کتاب مقدس،[16] تنها مسیح[17] و تنها خدا را جلال باد[18].

با این وجود، مریم، مادر عیسی مسیح، این بانوی مقدس، نمونه ایمان، فروتنی و عفت است و مسیحیان پروتستان با اینکه در تلاشند تا نقش و اهمیت این شخصیت برجسته را در چارچوب کتاب مقدس تفسیر نمایند، ولی کماکان در جایگاه فردی الهام بخش در موعظات و تشویقهای مسیحیان جای والایی دارد.

ادوین کشیش آبنوس

می 2013


[1] Mary-Another Redeemer? What you should know about the controversial  movement to name Mary as Co-Redeemer with Christ, Bethany House Publishing, 1998, James R. White, p58

[2] Philip Edgcumbe Huges, “The Council and Mary.” Christianity Today, 8 Dec. 1967, 7.

[3] The doctrines that divide, A fresh look at the historic doctrines that separates Christians, Erwin Lutzer, Kregel Publishing1998, p60

[5] Mary-Another Redeemer? What you should know about the controversial  movement to name Mary as Co-Redeemer with Christ, Bethany House Publishing, 1998, James R. White, p61

[6] Ibid 64

[7] Martin Brecht, Martin Luther, James Schaaf, trnas, 3 vols (Philedelphia: Fortress Press, 1985- 1993), 1: 76-77

[8] Karl Keating, Catholicism and Fundamentalism: The attack on «Romanism» by «Bible Christians» (San Francisco: Ignatius Press, 1988), 279

[9] Pope Leo XIII , Jucunda Semper (1894)

[10] Mediatrix

[11] Co-redemptrix

[12] Are we together? A Protestant Analyzes Roman Catholicism, R.C.Sproul, Reformation Trust, August 2012, p115

[13] Miravalle, Mary: Coredemptrix, Mediatrix, Advocate, 31.

[14] اعتقادنامه وست مینیستر 8: 2

[15] Solas

[16] Sola Scriptura

[17] Solus Christus

[18] Soli Deo Gloria

6 دیدگاه برای “جایگاه مریم در کلیسای کاتولیک- بخش سوم

  1. درود بر برادر ادوین عزیز و سپاس از مطالب غنی شما ..بنده نیز وبلاگی دارم که برای استفاده همگی از موعظه ها ایجاد کرده ام خوشحال می شوم وبلاگ من را هم ببینید و راهنمایی بفرمایید
    در پناه خداوند باشید

پاسخی بگذارید

در پایین مشخصات خود را پر کنید یا برای ورود روی شمایل‌ها کلیک نمایید:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s